گروه سبک زندگی

پیشینه

گروه سبک زندگی، از گروه‌های پژوهشی موضوع محور موسسه شناخت است که با رویکرد میان‌رشته‌ای در راستای اهداف و سیاست‌های این موسسه فعالیت می‌کند. این گروه فعالیت خود را از سال 1396 شروع کرده است.

موضوع

سبک زندگی، الگوی کنش‌های روزمره معطوف به مصرف و تولید فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی است که افراد را از یکدیگر متمایز می‌کند. از اين رو، شخصی که خود را ملزم به نوع خاصی از سبک زندگی می‌داند در حقیقت انتخاب‌های دیگر را «خارج از موازین و معیارهای خویش» قرار می‌دهد و از اين رهگذر، ایدئولوژی وارد میدان سبک زندگی می‌شود. به همين دليل است که امروزه بر خلاف روند طبيعی و مألوف، اگر انتخاب‌های رفتاری افراد با ارزش‌های پیش‌فرض‌شان مطابقت نداشته باشد در ارزش‌های خود تجدید نظر می‌کنند و به همین ترتیب جهان‌بینی آن‌ها نيز در معرض دگرگونی قرار می‌گيرد. جهان بینی افراد تنها به میراث گذشته‌شان بستگی ندارد بلکه جهان‌بینی آنها بر اساس تجارب روزانه زندگی شان شکل می‌گیرد. رابطه دو‌سويه‌ی ارزش‌ها و انتخاب‌ها در حوزه کنش‌گری سبک زندگی، امروزه دارای اهميتی دوچندان است؛ پس هرچند که رفتار، نتیجه‌ی نگرش قلمداد می‌گردد و اصلاح و تغییر نگرش عموما از مسیر باور، شناخت و عواطف صورت می‌گیرد، اما خود رفتار نیز می‌تواند سببی برای تغییر نگرش باشد. برخی از آيات قرآن کريم نيز مؤيد همین نکته است که روی‌آوری انسان به رفتار و عمل خاص، منجر به تغییر نگرش‌ها و باورها می‌شود. در روان‌شناسی اجتماعی نيز بر اين ويژگی در سرشت آدمی تأکيد می‎شود که انتخاب‌ها و رفتارها در طول زمان می‌تواند بر عقیده و باور او اثرگذار باشد و از اين رهگذر، تصمیم‌های پسينی او را نيز متأثر می‌سازد. مردم به دنبال همسانی درونی هستند به همین دلیل جهان‌بینی‌شان با تجربه روزانه‌شان همسان می‌شود. محصولات مادی یا غیر مادی که مردم در زندگی از آنها استفاده می کنند همچون ساختارهایی هستند که افراد را توانمند و محدود می کنند. بنابراین این محصولات ممکن است در تعارض یا تقویت کننده ارزش‌های اکتسابی فرد باشد. بنابراین آنچه به فرد عرضه می شود همگی ناشی از انتخاب فرد نیست بلکه به نحوی اجبار بیرونی است که گاهی هنجار اجتماعی است و گاهی محصولی است ناظر به شیوه خاص زندگی، بنابراین محصولات مادی توانایی تغییر سبک زندگی را در جهت مخالف ارزش‌های مستقر و تثبیت شده در ذهن مردم دارند. این بدان معناست که محصولات مادی یا فن‌آوری های ارتباطی و رسانه‌ای و محصولات دیجیتال، سبک‌های زندگی را به فرد تحمیل می‌کند که ناگزیر به تغییر در ارزش‌ها و بالتبع تغییر در جهان‌بینی می‌شود. تشخیص آسیب‌ها و چالش‌های اصلی حوزۀ سبک زندگی در فضای مجازی با تاکید بر جنبه‌های شناختی و ارائه راه‌حل‌های مناسب برای مواجهه درست با آنها، موضوع اصلی گروه سبک زندگی موسسۀ شناخت است.

میزهای تخصصی گروه

با توجه به گسترده بودن ساحت‌های سبک زندگی و ماهیت میان‌رشته‌ای آن، گروه سبک زندگی اقدام به تشکیل میزهای تخصصی‌ کرده است تا پژوهش در موضوع‌های مهم و  اولویت‌دار با تمرکز و دقت بیشتری صورت گیرد، به این‌منظور تاکنون سه میز جمعیت، ازدواج و خانواده تشکیل شده است. مدیر هر میز، مسائل اصلی مربوط به حوزۀ خود را شناسایی کرده و بعد از اولویت‌بندی آنها، پژوهش‌های مورد نیاز را سامان می‌دهد.  

شناسایی چالش‌ها و آسیب‌های اصلی میزها از دو طریق به دست می‌آورد:

1. مطالعه و گردآوری دیدگاه‌های صاحبنظران در این حوزه‌ها

2. مصاحبه با فعالان و کنشگران مهم حوزۀ سبک زندگی

3. رصد شبکه‌های مجازی

4. نگرش‌سنجی

بخشی از فعالیت میزها از این قراراست:

  • رصد فضای مجازی و شناسایی محتواهای تهدید کنندۀ سبک زندگی ایرانی اسلامی
  • پژوهش و نگارش سند علمی در مورد نحوه مواجهه با آسیب‌ها
  • ارائه راهبردها و راهکاری مواجهه با آسیب‌ها، مبتنی بر سند علمی به نهادها و مراکز مرتبط با سبک زندگی
  • راه‌اندازی و پشتیبانی ویکی زندگی با هدف ترویج سبک زندگی ایرانی اسلامی
  • شناسایی و ارتباط با اندیشمندان، نهادها، مراکز و کنشگران مرتبط با موضوع هر میز با هدف شبکه‌سازی
  • برگزاری نشست‌های علمی در رابطه با مسائل میزها با هدف شناسایی راه‌حل‌های جدید برای برون‌رفت از چالش‌ها و آسیب‌ها و تولید ادبیات علمی در این رابطه

برخی آثار و فعالیت‌ها

مطالعه سبک زندگی در آوردگاه شناختی فضای مجازی ایران

طرح جامع فرهنگ‌سازی زیست عفیفانه

طرح راهبردی مصونیت نوجوان

طرح راهبردی ازدواج بهنگام

طرح راهبردی تسهیل ازدواج

طرح راهبردی تحکیم روابط زوجین

طرح راهبردی تمایل به فرزندآوری

طرح تبیین جایگاه و تقویت نقش والدین در تربیت فرزندان

طرح آگاهی بخشی و مهارت افزایی در حوزه تربیت جنسی

طرح غنی‌سازی اوقات فراغت گروه سنی نوجوان

گزارش راهبردی مهاجرت

پشتیبانی علمی ویکی زندگی

برگزاری نشست‌های علمی از جمله

  • نقش قوه مقننه در کنترل آسیب‌های اجتماعیِ جایگزین ازدواج، با تسهیل ازدواج جوانان
  • تحولات جمعیتی ایران و پیامدهای اقتصادی آن
  • نقش مهاجرت در تغییر و تحولات جمعیت؛ فرصت‌ها و چالشها
  • درآمدی بر ابعاد فقهی جمعیت(آیت الله مدرسی یزدی)

شبکه‌سازی از کنشگران مؤثر در حوزۀ جمعیت و ازدواج و خانواده

اعضاء گروه

اعضای ثابت گروه سبک زندگی موسسه شناخت عبارتند از:

دکتر محمدرضا زهرایی (مدیر گروه)

دکتر محمد میرزایی (دبیر علمی)

دکتر محمد مولایی (مدیر میز جمعیت)

دکتر سلمان قاسمی (مدیر میز خانواده)

آقای عبدالحمید گلزار (مدیر میز ازدواج)

علاوه بر اشخاص نامبرده، گروه سبک زندگی، ارتباط گسترده‌ای با صاحبنظران و کنشگران فعال در حوزۀ سبک زندگی دارد.