گزارش تفصیلی نشست علمی
تحلیلی بر بیانگیزگی و بیتفاوتی نوجوانان (NEET)
بیستونهمین نشست علمی با موضوع تحلیلی بر بیانگیزگی و بیتفاوتی نوجوانان (NEET) روز پنجشنبه ۱۶ بهمنماه در مؤسسه فقهی تربیتی مصباحالهدی برگزار شد. در این نشست، حجت الاسلام محسن وافی، مدیر گروه کودک و نوجوان مؤسسه شناخت، به تبیین ابعاد تربیتی، اجتماعی و تمدنی پدیده NEET پرداخت.
وافی در آغاز سخنان خود با اشاره به اهمیت دوران بلوغ، این مقطع را دوره تحول بنیادین و شکلگیری شخصیت دانست و تأکید کرد که توجه همزمان به رشد معنوی، علمی، فکری، کارایی و قوت جسمی نوجوانان، نقش تعیینکنندهای در آینده فرد و جامعه دارد. او با طرح مفهوم تربیت تمدنی، تصریح کرد که تربیت را نمیتوان به آموزش مهارت یا آمادهسازی شغلی محدود کرد و گفت «تربیت، پروژهای تمدنی است و بدون نگاه تمدنی، مسئله نوجوان امروز درست فهم نمیشود».
این استاد تعلیم و تربیت با اشاره به تجربههای کلان کشور در عرصههای مختلف، بر لزوم توجه به نگاه راهبردی و آیندهنگر در حوزه تربیت تأکید کرد و افزود هرجا تصمیمگیریها مبتنی بر چنین نگاهی بوده، پیشرفت حاصل شده و هرجا این نگاه نادیده گرفته شده، با عقبماندگی مواجه شدهایم. به گفته او، در حوزه تربیت نیز بیتوجهی به این رویکرد، زمینه انباشت بحران در نسل نوجوان و جوان را فراهم میکند.
در ادامه، وافی به پدیده NEET پرداخت و آن را یکی از نشانههای جدی افت انگیزه و مسئولیتپذیری اجتماعی در میان نوجوانان و جوانان دانست. وی با اشاره به برخی آمارهای داخلی و جهانی تأکید کرد که درصد قابل توجهی از جوانان نه در مسیر تحصیل قرار دارند، نه مهارتآموزی میکنند و نه وارد عرصه اشتغال شدهاند. او در اینباره هشدار داد «این وضعیت فقط یک عدد و آمار نیست، بلکه یک زنگ خطر جدی برای آینده اجتماعی و تربیتی کشور است».
وی با یادآوری هشدارهای مکرر رهبر انقلاب از سالهای آغازین رهبری، به مسئله بیتفاوتی و یأس در میان جوانان اشاره کرد و گفت «یأس، بزرگترین آفت جوان است و همانطور که امید زود به روح جوان راه پیدا میکند، یأس هم میتواند خیلی سریع نفوذ کند». به باور او، دشمنان با سرمایهگذاری هدفمند بر تضعیف انگیزه و امید نسل جوان، به دنبال فرسایش سرمایه انسانی جوامع هستند.
این پژوهشگر حوزه کودک و نوجوان، خاستگاه بخشی از این وضعیت را در سبکهای نادرست تربیتی و آموزشی دانست و به شکلگیری الگوی NEET در برخی جوامع غربی اشاره کرد. به گفته وافی، ترویج سبک زندگی کمتلاش و پرانتظار، بهویژه از طریق شبکههای اجتماعی، باعث تضعیف فرهنگ مسئولیتپذیری شده و نوجوانان را از مواجهه با ناکامی و پذیرش تعهد دور میکند. او تأکید کرد که تداوم این روند میتواند در آینده به بحران نیروی کار و کاهش پویایی اجتماعی منجر شود.
در بخش دیگری از سخنان خود، وافی به مسئله هویت پرداخت و با استناد به نظریههای روانشناسی، شکلگیری هویت موفق را نیازمند دو مؤلفه اساسی کاوش و تعهد دانست. او توضیح داد که کاوش به معنای عمقبخشی فکری و پشتوانه معرفتی باورهاست و تعهد به معنای مسئولیتپذیری عملی نسبت به همان باورها. وی در این زمینه گفت «اگر کاوش نباشد، باورها سطحی و شکننده میشوند و اگر تعهد نباشد، انسان در عمل بیمسئولیت باقی میماند».
وافی منشأ بخشی از بیتفاوتی نوجوانان را در نظام آموزشی جستوجو کرد و با تأکید بر نقش محوری آموزش و پرورش، خاطرنشان کرد که بسیاری از نوجوانان بیانگیزه، نه از سر رفاهزدگی، بلکه به دلیل دیدهنشدن، بیاعتمادی یا سلب سریع اعتماد پس از یک خطای کوچک به این وضعیت رسیدهاند. او در جمعبندی سخنان خود تصریح کرد «نوجوان قبل از پذیرش مسیر، باید احساس دیدهشدن، اعتماد و معنا را تجربه کند».
در پایان این نشست، بر ضرورت بازنگری در رویکردهای تربیتی، شناسایی و پرورش استعدادها، تقویت انگیزه و پرهیز از نسخههای یکسان برای همه نوجوانان تأکید شد. به باور ارائهدهنده نشست، مواجهه مؤثر با پدیده NEET نیازمند نگاهی عمیق، صبورانه و انسانمحور است؛ نگاهی که تربیت را نه یک مسئله مقطعی، بلکه یک مسئولیت راهبردی و تمدنی میداند.
