کتاب «اخبار جعلی در فرهنگهای دیجیتال» که سه چهرهی دانشگاهی استرالیا یعنی راب کاور، اشلی هاو و جی. دنیل تامسون در تألیف آن مشارکت داشتهاند، فرهنگ جامعی است بر پدیدارشناسی اخبار جعلی. به تعبیر دقیقتر، نویسندگان تلاش کردهاند به تمام جنبههای این پدیده بپردازند؛ از تعاریف تا توصیف شکلی و محتوایی و ترسیم نسبت آن با حقیقت و شیوهی ظهوریافتگی آن.
اطلاق عنوان «فرهنگ» بر این کتاب چندان گزاف نیست از آن رو که ذکر هر نامی، با تعریف آن همراه شده و اغلب این تعاریف، از مناظر مختلف فلسفی و علمی بیان شدهاند. از سوی دیگر، این کتاب را میتوان مصداق معتبری از دانشهای بینارشتهای دانست، چنانچه نویسندگان هم به فلسفه، هم به علوم ارتباطات و هم به اخلاق نظری توجه داشتهاند. در واقع یکی از بخشهای جذاب این کتاب، بررسی اخبار جعلی از منظر اخلاق است: آیا اخلاقی است که دروغها را همرسانی کنیم؟ آیا خبر جعلی را میتوان گونهای از خشونت دانست؟ وظیفهی اخلاقی شهروندان در رابطه با اخبار جعلی چیست؟
موضوع دیگری که نویسندگان به تفصیل آن را بررسی کردهاند، آیندهی مفاهیمی است که در تماس با فرهنگ دیجیتال، قهراً دستخوش دگرگونی شدهاند و خواهند شد: در آیندهی فرهنگی دیجتال، شهروند کیست و غایت ارتباطات چه خواهد بود؟ تکلیف مرجعیت نهادهای سنتی چه خواهد شد؟ آیا فرایند به حاشیه رفتن رسانههای جریان اصلی ادامه خواهد یافت و به حذف کامل آنها خواهد انجامید؟ این مباحث، همراه ذکر مصادیق سیاسی و فرهنگی، پیش میرود و مطالعهای موشکافانه، جذاب، مفید و خواندنی را پدید میآورد.
«اخبار جعلی فقط موضوعی پیرامون پیچیدهتر شدن ارتباطات در قرن بیست و یکم نیست، بلکه تأثیری عمیق بر زندگی روزمرهی افراد عادی دارد که به دنبال برقراری ارتباط هستند». این کتاب به بررسی تغییرات فرهنگی و فناورانه میپردازد که باعث شده است اخبار جعلی، هم به عنوان پدیدهای اجتماعی و هم به عنوان مشکلی ارتباطی ظاهر شود؛ این بررسی با پرسش اساسی «اخبار جعلی چیست؟» آغاز میشود.
نویسندگان روند تحول اخبار جعلی را از دروغرسانی، اشتباهپراکنی و پروپاگاندا، تا شکل کنونی آن یعنی گنجاندن «محتوای عمداً نادرست» در قالبهای خبری معتبر برای دستکاری درک عمومی، تشریح میکنند. اینکه چگونه اخبار جعلی، «حقیقت» را شکل میدهد و اعتماد به رسانهها و نهادها را مختل میکند و در عصر «پساحقیقت» به اوج میرسد، جایی که «واقعیتها» اغلب با تفاسیر ذهنی و احساساتگرایی جایگزین شده و به «حقایق» تبدیل میشوند.
نویسندگان روند تحول اخبار جعلی را از دروغرسانی، اشتباهپراکنی و پروپاگاندا، تا شکل کنونی آن یعنی گنجاندن «محتوای عمداً نادرست» در قالبهای خبری معتبر برای دستکاری درک عمومی، تشریح میکنند.
