گزارش اختصاصی رسانه شناخت
دکتر احسان فرزانه، پژوهشگر اقتصاد سیاسی، در همایش بزرگ «عدالت، معیشت، ایران» که عصر پنجشنبه، ۹ بهمنماه ۱۴۰۴، در مسجد امام صادق (ع) تهران برگزار شد، تأکید کرد که بحران فعلی کشور یک مسئله کارشناسی نیست، بلکه نتیجه یک «نظام قدرت» سازمانیافته علیه زحمتکشان و نیروهای مولد جامعه است.
این پژوهشگر گروه مطالعات مبنایی مؤسسه شناخت، در سخنرانی خود با عنوان «تولدزدایی و نابودی نیروهای مولد»، وضعیت کنونی را حاصل یک دکترین منسجم دانست که از دوران پس از جنگ تحمیلی در حاکمیت دنبال شده و به انسداد مسیر پیشرفت نیروهای مولد کشور انجامیده است.
بحران نمایندگی و فقدان دموکراسی اجتماعی
فرزانه سخنان خود را با اشاره به یک بحران بنیادین آغاز کرد و گفت: «ما با یک بحران واقعاً جدی نمایندگی زحمتکشان و نیروهای مولد در جمهوری اسلامی ایران مواجه هستیم.» او منظور خود از «نیروهای مولد» را فراتر از صنعتگران و شامل کارگران، کشاورزان، پرستاران و معلمان دانست و افزود که دههها تمرکز بر مباحثی چون مشکلات انتخابات، مانع از توجه به سطح پایهایتری از دموکراسی، یعنی «دموکراسی اجتماعی» شده است.
به گفته وی، دموکراسی اجتماعی به معنای آن است که طبقات به حاشیه رانده شده بتوانند مطالبات خود را از مجاری قانونی و با سازوکارهای دموکراتیک پیگیری و محقق کنند؛ امکانی که به باور او، دهههاست در ایران وجود ندارد.
عدم توازن سیستیماتیک قدرت
این دکترای علوم سیاسی دانشگاه تهران، ریشه مشکلات را در «عدم توازن سیستیماتیک» میان قدرت سرمایههای نامولد و جامعه زحمتکشان دانست. او با انتقاد از سرکوب سازماندهی نیروی کار، به تناقضی آشکار اشاره کرد: در حالی که کارفرمایان و صاحبان سرمایه از طریق نهادهایی مانند اتاق بازرگانی کاملاً متشکل هستند و در بیش از ۵۰ نهاد تصمیمگیر عالی کشور حضور دارند، «چهار تا کارگر نمیتوانند دور همدیگه جمع بشن، سندیکای خودشون رو داشته باشن و مطالباتشون رو خودشان نمایندگی بکنن.»
شوک درمانی؛ یک فاجعه قابل پیشبینی
دکتر فرزانه با انتقاد شدید از سیاستهای اقتصادی دولت موسوم به «شوک درمانی»، اجرای آن را در شرایط محاصره و فشار حداکثری بر جامعه، اقدامی فاجعهبار خواند. او تصریح کرد که نهادهای پژوهشی و دانشگاهی با وجود دریافت بودجههای عمومی، در برابر این سیاستها که «اصلاحات کذایی را از سفره مردم شروع کرد» سکوت کردهاند.
او این رویکرد را یک مسئله کارشناسی ندانست و اظهار داشت: «اصلاً مسئله کارشناسی نیست. یک نظام قدرت/دانش وجود دارد که در تمام شئون خودش، در تمام ابعاد خودش، علیه فرودستان و علیه زحمتکشان و نیروهای مولد دارد عمل میکند.» فرزانه هشدار داد که طراحان این سیاستها، پس از اجرای فاز اول آن یعنی حذف ارز ترجیحی، اکنون با وقاحت بیشتری از حذف یارانههای نان، بنزین، آب و برق سخن میگویند.
راه حل: مهار قدرت با قدرت اجتماعی
این پژوهشگر اقتصاد سیاسی راه برونرفت از وضعیت فعلی را نه در نصیحت مسئولان، بلکه در ایجاد توازن قوا دانست. او تأکید کرد که تنها راه مقابله با یک نظام پیچیده مبتنی بر منافع و قدرت مادی، ایجاد یک قدرت اجتماعی متقابل است.
فرزانه در این باره گفت: «قدرت اجتماعی و سیاسی را باید با قدرت اجتماعی و سیاسی مهار کرد. با نصیحتالملوک هیچی عوض نمیشه.» او معتقد است تا زمانی که به نیروهای مولد جامعه اجازه تشکلیابی و سازماندهی مدنی داده نشود تا بتوانند به شیوهای قانونی از منافع خود دفاع کنند، جامعه ناگزیر به سمت خشونت سوق داده خواهد شد و باید منتظر وقایع تلختر بود.
وی در پایان با مقایسه وضعیت ایران با کشورهایی چون انگلستان در زمان جنگ جهانی دوم، آرژانتین و حتی ترکیه، تأکید کرد که هیچ کشوری در تاریخ سرمایهداری در شرایط محاصره و تهدید نظامی، تمام قوای خود را بر کاستن از تعهدات دولت نسبت به جامعه متمرکز نکرده است.
این همایش با حضور چهرههای برجسته اقتصادی و اندیشهای و با هدف ارائه راهکارهای عملی برای بهبود وضعیت معیشتی مردم برگزار شد.
